ಮೌನವಾದ ಗಾನ‌ಕೋಗಿಲೆ

ಸ್ವರ ಸರಸ್ವತಿ ಎಸ್‌. ಜಾನಕಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲ; ಹಾಡುಗಳ ಮೂಲಕ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಅಮ್ಮನ ಕಂಠ

‘ದೇಹಕ್ಕೆ ಸಾವಿದೆ... ಆದರೆ ಭಾವ ತುಂಬಿದ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಸಾವಿಲ್ಲ’

ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಧ್ವನಿ ನೀಡಿದ ಗಾನಕೋಗಿಲೆ ಮೌನವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಣ್ಣೀರು, ಪ್ರೀತಿಗೆ ಮಾಧುರ್ಯ, ವಿರಹಕ್ಕೆ ನೋವು, ತಾಯ್ತನಕ್ಕೆ ಮಮತೆ ಹಾಗೂ ಮಗುವಿನ ಮುಗ್ಧತೆಗೆ ತುಂಟತನ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದ ಎಸ್‌. ಜಾನಕಿ ಅವರ ಕಂಠಯಾನ ಅಂತ್ಯಗೊಂಡಿದೆ.
ವಯೋಸಹಜ ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿದ್ದ 88 ವರ್ಷದ ಎಸ್‌. ಜಾನಕಿ ಅವರು ಮೈಸೂರಿನ ಖಾಸಗಿ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯುಸಿರೆಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಆರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಸಂಗೀತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ್ದ ಅವರ ನಿಧನದೊಂದಿಗೆ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಗೀತದ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ.
ಕೆಲವರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ನಾವು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ, ಜಾನಕಿ ಅವರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಅವರ ಧ್ವನಿ ಕಿವಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನೇರವಾಗಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಡಿನ ಪದಗಳಿಗಿಂತ ಅದರೊಳಗಿನ ನೋವು, ನಲಿವು ಮತ್ತು ಭಾವವನ್ನು ಕೇಳುಗರಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಅಪರೂಪದ ಶಕ್ತಿ ಅವರಿಗಿತ್ತು.
ಕನ್ನಡಿಗರ ಮನೆಮಗಳಾಗಿದ್ದ ಜಾನಕಮ್ಮ
ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದರೂ, ಕನ್ನಡಿಗರ ಪಾಲಿಗೆ ಜಾನಕಿ ಪರಭಾಷೆಯ ಗಾಯಕಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರು, ಕನ್ನಡದ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಸ್ವರರೂಪ ನೀಡಿದ್ದರು.
ತಾಯಿಯ ಲಾಲಿ ಹಾಡಿನಿಂದ ಪ್ರೇಮಿಯ ಹೃದಯದ ಮಾತಿನವರೆಗೆ, ಹಳ್ಳಿಯ ಸೊಗಡಿನಿಂದ ನಗರದ ಆಧುನಿಕತೆಯವರೆಗೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿರಹದವರೆಗೆ—ಅವರ ಕಂಠ ತಲುಪದ ಭಾವಲೋಕವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿ ಅವರ ಹಾಡು ಕೇಳಿಬಂದರೆ ಮನೆಯ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ತಾಯಿಯ ಕೈ ಕ್ಷಣಕಾಲ ನಿಲ್ಲುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರೇಮಗೀತೆ ಯುವಮನಸ್ಸನ್ನು ತಟ್ಟುತ್ತಿತ್ತು. ವಿರಹಗೀತೆ ಕೇಳಿದರೆ ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲಿ ತೇವ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು. ಲಾಲಿ ಹಾಡಿದರೆ ಮಗು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಾಯಿಯ ಮನಸ್ಸೂ ನಿದ್ರೆಗೆ ಜಾರುತ್ತಿತ್ತು.
ಅದೇ ಜಾನಕಿ ಅವರ ಸ್ವರದ ಮಾಂತ್ರಿಕತೆ.
ಪಾತ್ರಕ್ಕೊಂದು ಧ್ವನಿ; ಭಾವಕ್ಕೊಂದು ಬಣ್ಣ
ಒಂದೇ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಾವಗಳನ್ನು ಮೂಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಜಾನಕಿ ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ. ಮಗುವಿನ ಮುಗ್ಧ ಕಂಠ, ಯುವತಿಯ ತುಂಟತನ, ಪ್ರೇಯಸಿಯ ಒಲವು, ವಿರಹಿಣಿಯ ವೇದನೆ, ತಾಯಿಯ ವಾತ್ಸಲ್ಯ, ವೃದ್ಧೆಯ ನಡುಗುವ ಧ್ವನಿ—ಹೀಗೆ ಪಾತ್ರದ ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು ಅವರಿಗೆ ಸಹಜವಾಗಿತ್ತು.
ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ನಟಿಯರು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಆ ಪಾತ್ರಗಳ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಜಾನಕಿ ಅವರ ಧ್ವನಿ.
ಹಾಡು ಕೇವಲ ಸಂಗೀತವಾಗಿರದೆ, ಒಂದು ದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಕಣ್ಣೆದುರು ಮೂಡುವಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಅಪರೂಪದ ಗಾಯಕಿ ಅವರು.
ಸಾವಿರಾರು ಹಾಡುಗಳ ಸ್ವರಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ
ಕನ್ನಡ, ತೆಲುಗು, ತಮಿಳು, ಮಲಯಾಳಂ, ಹಿಂದಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಭಾರತೀಯ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದ್ದ ಜಾನಕಿ, ನಾಲ್ಕು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಲನಚಿತ್ರ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ಗೌರವಗಳಿಗೆ ಭಾಜನರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರ ಸಂಗೀತಯಾನ ಆರು ದಶಕಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು.
ಆದರೆ, ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ಜನರು ನೀಡಿದ ‘ಜಾನಕಮ್ಮ’ ಎಂಬ ಪ್ರೀತಿಯ ಸಂಬೋಧನೆಯೇ ಅವರಿಗೆ ದೊರೆತ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಗೌರವ.
ಎಸ್‌.ಪಿ. ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಂ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಜಾನಕಿ ಹಾಡಿದ ಯುಗಳಗೀತೆಗಳು ಭಾರತೀಯ ಚಿತ್ರಸಂಗೀತದ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಪತ್ತಾಗಿವೆ. ಎರಡು ಅಪರೂಪದ ಧ್ವನಿಗಳು ಒಂದಾದಾಗ ಪ್ರೀತಿ, ನೋವು ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ನೂರಾರು ಭಾವಗಳು ಸಂಗೀತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು.
ಅವರು ಹಾಡಲಿಲ್ಲ; ಬದುಕಿದರು
ಜಾನಕಿ ಅವರ ಗಾಯನದಲ್ಲಿ ತಾಂತ್ರಿಕ ನೈಪುಣ್ಯವಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜೀವಂತ ಭಾವವಿತ್ತು. ಅವರು ಹಾಡನ್ನು ಕೇವಲ ಹಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಹಾಡಿನ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು.
ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅವರ ಹಾಡುಗಳು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹಳೆಯದಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಲೆಮಾರುಗಳು ಬದಲಾದರೂ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬದಲಾದರೂ, ಸಂಗೀತದ ಅಭಿರುಚಿ ಬದಲಾದರೂ ಜಾನಕಿ ಅವರ ಹಾಡುಗಳ ಮಾಧುರ್ಯ ಮಾತ್ರ ಮಾಸಲಿಲ್ಲ.
ಅವರನ್ನು ನೋಡದ ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನವರೂ ಅವರ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರೀತಿಸಿದರು. ಅವರ ಧ್ವನಿ ಕಾಲದ ಗಡಿಗಳನ್ನು ದಾಟಿ ಜನರ ಹೃದಯವನ್ನು ತಲುಪಿತು.
ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ಸಾವಿಲ್ಲ
ಇಂದು ಗಾನಕೋಗಿಲೆ ಮೌನವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ, ಬೆಳಗಿನ ರೇಡಿಯೊದಲ್ಲಿ, ಮದುವೆ ಮನೆಯ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ, ತಾಯಿಯ ಲಾಲಿಯಲ್ಲಿ, ಪ್ರೇಮಿಗಳ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ, ಏಕಾಂತದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತಪ್ರೇಮಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಜಾನಕಿ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮೊಳಗುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದೆಯ ದೇಹ ಮರೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಜನರ ಬದುಕಿನ ಭಾಗವಾದ ಅವರ ಕಲೆ ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.
ಎಸ್‌. ಜಾನಕಿ ಅವರದ್ದು ಕೇವಲ ಧ್ವನಿಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ;
ಅದು ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ನೆನಪುಗಳಿಗೆ ಜೋಡಿಕೊಂಡ ಭಾವವಾಗಿತ್ತು